Persoonlijk: Mijn mening over de Zwarte Pieten-discussie

De afgelopen tijd hebben een heleboel kinderen met één oog open geslapen om misschien een glimps op te kunnen vangen van Amerigo op het dak. Over een paar dagen is het eindelijk de dag dat menig kind in spanning wacht op het geklop op het raam… Het is weer bijna vijf december en de Sint is druk al zijn cadeautjes aan het sorteren.

Helaas gaat deze dag de laatste jaren samen met veel discussie, onbegrip en verwijt. Ik heb het natuurlijk over de Zwarte Pieten discussie. Lang heb ik getracht om mezelf er niet in te mengen, maar we zouden geen mens zijn als we niet toch onze mening klaar zouden hebben. Ik heb dan ook besloten om mijn mening over dit vraagstuk eens te delen. Lees je mee?

Zwarte Piet

Voor degenen die het miraculeus voor elkaar hebben gekregen om deze discussie gemist te hebben even een korte toelichting. De Zwarte Pieten-discussie draait om de twee kampen die lijnrecht tegenover elkaar staan: Enerzijds de mensen die vinden dat Zwarte Piet een achterhaalde, ouderwetse en vooral racistische uiting is die in deze tijd écht niet meer kan. Anderzijds de groep die vind dat de eerste groep maar aan het zeuren is en geen kwaad ziet in de vrolijke, vriendelijke Pieten die vooral als leuke traditie en niet als aanstootgevend bedoeld zijn. Beide kampen hebben zo hun extreem gepassioneerde ‘leden’ die tot vreemde gewelddadige acties overgaan om hun punt te maken.

Racisme

Waar ik me vooral aan stoor is dat er veel non-argumenten worden gebruikt in deze discussie. Zwarte Piet zou zwart zijn door het roet uit de schoorsteen, maar de laatste keer dat ik een schoorsteen checkte zaten hier geen gouden oorbellen, afropruiken en rode lipstick in. Die vlieger gaat dus niet op. Het is een feit dat racisme vroeger een norm was. Hoe naar het ook is, heeft Nederland niet bepaald een koloniaal verleden om trots op te zijn en hadden mensen er in het verleden vaak weinig tot geen probleem mee om andere mensen te ge- en misbruiken voor eigen gewin.

Ik ben eens in de historie van Zwarte Piet gedoken, maar er blijkt nog veel onduidelijkheid te bestaan over de origine van onze Pieten. Sommige mensen menen dat het figuur van Zwarte Piet is ontstaan vanuit de Moren, wat overigens een volk was dat zelf aan slavendrijverij deed. Onderwijzer en (hoogstwaarschijnlijk) grondlegger van het Sinterklaasverhaal Jan Schenkman laat in zijn prenten gekleurde slaven zien (waaronder ook kinderen), waar waarschijnlijk het idee dat Zwarte Piet eigenlijk een slaaf is vandaan komt.

In andere afbeeldingen wordt Sinterklaas afgebeeld als vechtend tegen duivelsfiguren. In de late Middeleeuwen werden deze volledig zwarte gedaantes ook wel ‘Zwarte P(i)eter’ genoemd. In Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk wordt onze Klaas vaak vergezeld door enge duivelsfiguren die stoute kinderen straffen en meenemen naar de onderwereld.

Maar goed, wat mij betreft maakt het eigenlijk niet echt uit waar Zwarte Piet vandaan komt. Deze traditie stoot mensen voor het hoofd, dat is duidelijk en begrijpelijk. Zwarte Piet is een karikatuur en kan gezien worden als stereotypering van mensen met een donkere huidskleur.

Knecht

Komt nog eens bij dat Zwarte Piet in Sinterklaasliedjes vaak negatieve connotaties krijgt. Zo heeft ‘Zie ginds komt de stoomboot’ de bekende zin: “Zijn knecht staat te lachen” en hebben we natuurlijk ook “Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht”. Wat dacht je van het alom bekende ‘Daar wordt aan de deur geklopt’, waar letterlijk in wordt gezongen: “Want al ben ik zwart als roet, ik meen het heus wel goed” – Ik denk dat we er toch allemaal over eens kunnen zijn dat dit soort teksten in de huidige tijd eigenlijk niet meer kunnen en gewoon een slecht en wel degelijk racistisch beeld in stand houdt.

Traditie

Anderzijds kan ik me ook best vinden in het argument van de mensen die voor Zwarte Piet zijn. Pieten zijn altijd vrolijk, lief voor kinderen en brengen snoepgoed en cadeautjes. Alleen maar een positief beeld wat mij betreft. Kinderen kijken uit naar Zwarte Piet en Zwarte Piet is een figuur waar kinderen tegen op kijken en die een lach op hun gezicht weet te toveren. Daar doen we het uiteindelijk voor… toch?

Als mensen met blanke huidskleur zich niet meer mogen schminken op het Sinterklaasfeest, zal voor de meeste kinderen wel heel gauw duidelijk worden dat ze eigenlijk gewoon op schoot zitten bij de buurman, en niet bij onze Pieterbaas. Wat ik ook raar vind is dat niemand valt over Sinterklaas. Hij is immers nog steeds de ‘blanke machthebber’. Moeten we Sinterklaas dan niet ook een kleurtje gaan geven?Moeten we er trouwens ook om denken dat we geel en rood weren, want deze kleuren kunnen ook negatieve connotaties oproepen bij bepaalde bevolkingsgroepen. Ik heb trouwens ook nog nooit een Zwarte Piet met een hoofddoekje of met een verstandelijke beperking gezien. Dat zou dan toch eigenlijk ook moeten? Wat dacht je van een vrouwelijke Sinterklaas? Ik ben zeker van mening dat in deze zin de tolerantie misschien toch iets te ver doordraaft.

Ik ben eigenlijk niet voor of tegen Zwarte Piet

Het kan me eigenlijk niet heel veel schelen of we wel of niet een Zwarte Piet hebben. Ik kan me in argumenten voor beide kampen vinden en vind dat er voor beide kanten iets te zeggen valt. Wat ik eigenlijk het allerergst vind aan de Zwarte Piet-discussie is dat er mensen zijn die het oprecht nodig vinden om dit op extreme en soms gewelddadige manier te uiten. Ontzettend triest om te zien dat er mensen zijn die eigendom van anderen kapotmaken, het feit dat de Sint tegenwoordig met een politie kolonne moet worden begeleid uit angst voor gewelddadige acties of het feit dat er mensen zijn die tijdens Sinterklaasvieringen scholen binnenvallen en racistische uitingen doen. Zijn we echt met zijn allen zo ver gekomen en zo ver ontwikkeld om ons op deze manier te gedragen? Wat je mening ook is, dit soort acties kunnen echt niet door de beugel. Laten we niet vergeten dat het Sinterklaasfeest eigenlijk vooral gewoon een kinderfeest is waarbij zowel de Sint als de Pieten met open armen door de kindjes worden ontvangen en waar kinderen vol spanning naar hun schoen rennen om te zien of er pepernoten en cadeautjes zijn achtergelaten en Amerigo de wortel die ze de vorige nacht in hun schoen hebben gedaan heeft opgegeten.

Kinderfeest

Dat het Sinterklaasfeest een kinderfeest is betekent echter niet dat ik vind dat we hier om deze reden van af moeten blijven. Juist omdàt het om kinderen gaat moeten we voorzichtig zijn wat we ze, bewust of onbewust, meegeven. Ik zie op geen enkele wijze in hoe het positief kan zijn dat de Sint zwarte ‘knechtjes’ heeft die moeten benadrukken dat ze “ondanks dat ze zwart zijn” toch echt wel vriendelijk zijn. Ik vind het argument dat Zwarte Piet nu eenmaal traditie is dan ook nogal achterhaald. Tradities zijn niet per definitie goed en ook niet onveranderlijk. Eind 19e eeuw was er oproer in ons kikkerlandje omdat een lange traditie genaamd ‘palingtrekken’ werd verboden. Zeg maar op zo’n schaal dat dit zijn eigen naam heeft gekregen in onze historie, namelijk de palingoproer. Zelfde geld voor de traditie van het ‘ganstrekken’, een soortgelijk waarbij het levende dier aan een touw werd gespannen en men trachtte om de kop van de dieren af te trekken. Toen heel normaal, leuk, gezellig, kermistraditie en zo. Nu brute dierenmishandeling en iets waar menigeen zich niets meer bij kan voorstellen. Nu wil ik het Sinterklaasfeest niet vergelijken met het onthoofden van levende wezens, maar wil ik wel duidelijk maken dat omdat iets ‘traditie’ is het niet per sé iets positiefs is wat behouden moet worden.

De oplossing?

Wat is volgens mij dan de oplossing? Er is één ding dat voor mij zeker is: Er is verandering nodig. Ik vind dat we in onze huidige samenleving goed bezig zijn in het kader van tolerantie en gelijkheid. Als hier dan stemmen oprijzen die ergens aanstoot aan nemen, vind ik dat deze stemmen gehoord moeten worden.

Waar we echt van af moeten zijn de liederen met vreemde teksten en de aanduiding dat Piet een knecht is. Het zou ook gewoon Sinterklaas en de Pieten moeten zijn, en niet Sint en zijn Pieten. Ik vind het in ieder geval belangrijk dat we het slavernij-idee loskoppelen van deze traditie. Of je het er mee eens bent of niet vind ik eigenlijk niet belangrijk; zo lang iets grote groepen mensen kwetst moeten we gaan zoeken naar een oplossing.

Wat wat mij betreft in elk geval niet de oplossing is, waar na een test in 2016 veel grote steden zich volgens mij gelukkig bij aansluiten, zijn de regenboogpieten. Ik vind zo’n paars, groen of oranje mens een heel vreemd gezicht en zou eerder wakker liggen van de angst dat er ineens een lid van de Blue Man Group door mijn raam staat te staren dan van de hoop dat ik paardevoetjes over het dak hoor lopen.

Ook met kaaspieten en stroopwafelpieten zijn wat mij betreft echt de plank misgeslagen. Bij de officiële intocht waren vorig jaar al ‘Roetveegpieten’ te zien en Amsterdam heeft dit jaar de Spaanse Edelman-Piet in het leven geroepen. Wat mij betreft prima initiatieven. Vind ik dan dat we Zwarte Piet dan maar meteen moeten afschaffen? Helemaal niet. Ik vind namelijk ook weer niet dat het kamp dat wel wil vasthouden aan de traditie van de bruine schmink geheel gepasseerd moet worden. Ook hun hebben recht van spreken. En zelf vind ik het eigenlijk ook gewoon wel heel erg leuk om onze vertrouwde Hoofdpiet te zien. Ook voor mij hoort Zwarte Piet bij het gezellige Sinterklaasfeest en zou ik het toch jammer vinden als Piet verdwijnt.

Wat ik dan ook denk is dat we niet moeten vergeten dat we het hier wel hebben over een traditie die heel lang terug gaat in onze cultuur en waar wij, onze ouders en onze grootouders allemaal mee opgegroeid zijn. Ik vind het dan ook heel logisch dat verandering in deze traditie op verzet stuit. Men moet hiermee, in mijn ogen, niet zo snel willen gaan als het direct afschaffen. We moeten iedereen de tijd gunnen om te wennen aan het einde van een tijdperk. Ik denk dat het ontstaan van de Zwarte Pieten-discussie zeker betekent dat dit het einde is van Piet zoals we ‘m kennen. Wellicht dat Zwarte Piet over enkele jaren helemaal is vervangen door een andere vorm, maar het is nu, na zo’n tijdlange traditie, gewoon niet iets reëels om te eisen.

Ik vind dat we het met de intocht dit jaar prima hebben opgelost. Er waren zowel Zwarte Pieten als Roetveegpieten, maar ook blanke Pietjes. Zwarte Pieten kregen gekleurde handschoenen en maillots en er waren ook Pieten met steil haar in een andere kleur dan het traditionele zwart. Ook de Spaanse Edelman-Piet (in mijn ogen overigens voor 300,- per kostuum niet heel anders dan de Roetveegpiet, maar dat zal aan mij liggen) mag van mij volgend jaar de pakjesboot op. In de winkel zag ik Zwarte Pietjes-chocolade staan, waar ook blanke Pietjes tussen stonden. Voor ieder wat wils. Het is, denk ik, nooit mogelijk om iedereen blij te maken in een discussie zoals deze. Ik vind dat we goed bezig zijn als we in ieder geval zorgen dat we in het verhaal, de liedjes en dergelijke zo veel mogelijk racisme-vrij maken en we het straatbeeld van de traditionele Zwarte Piet combineren met de nieuwe vormen.

Wat is jouw mening over deze discussie? Ik ben heel benieuwd! 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *